ABD ve İsrail saldırıları altındaki Tahran yönetimi, rekor kıran enflasyon ve süregelen savaşı nedeniyle tarihinin en büyük banknotunu piyasaya sürdü. Üzerinde 10 milyon yazan kağıt paranın değeri ise sadece 7 dolar seviyesinde oldu.
Bölgede 28 Şubat’ta patlak veren savaşın faturası, İran halkı için ağır bir ekonomik çöküşe dönüştü. Yıllık enflasyonun yüzde 47,5’e dayandığı ülkede, artan nakit ihtiyacını karşılayamayan İran Merkez Bankası (CBI), 10 milyon riyal değerindeki devasa banknotu dolaşıma sokmak zorunda kaldı.
Financial Times (FT) verilerine göre, halk elektronik sistemlerin savaş nedeniyle çökebileceği korkusuyla ATM’lere akın ederken, bankalar nakit talebine yetişmekte zorlanıyor.
SIFIRLARI SİLDİLER AMA ENFLASYON DURMADI
İran, geçtiğimiz Kasım ayında paradan 4 sıfır atılmasını öngören bir yasayı kabul etmişti. Yeni basılan 10 milyon riyal değerindeki banknotta da bu “sıfır silme” operasyonunun izleri görülüyor. Banknotun üzerinde son dört sıfır silik bir şekilde yer alırken, paranın değeri halkın anlayacağı dilde “1000” rakamıyla kalın harflerle vurgulandı. Ancak paradan rakam silmek, halkın alım gücündeki devasa kaybı gizlemeye yetmedi.
ŞUBAT’TA 5 MİLYON, MART’TA 10 MİLYON
Ekonomik krizin derinliğini gösteren en net veri ise banknot basım hızı oldu. Daha Şubat ayı başında piyasaya sürülen 5 milyon riyallik banknotun ömrü sadece bir ay sürdü. Savaşın yarattığı belirsizlik ve paranın hızla değer kaybetmesi üzerine, bu rakamın iki katı olan 10 milyonluk banknotlar bankalara dağıtılmaya başlandı. İranlılar, cebindeki paranın her geçen gün değersizleşmesi nedeniyle günlük alışverişlerini bile devasa kağıt yığınlarıyla yapmak zorunda kalıyor.
SAVAŞIN GÖLGESİNDE RİYAL CAN ÇEKİŞİYOR
Savaş öncesinde ABD doları karşısında 1,66 milyon riyal ile tarihi dip seviyesini gören İran parası, son müdahalelerle 1,5 milyon seviyesinde tutunmaya çalışıyor.
YENİ BANKNOT NASIL?
Hükümet her ne kadar “elektronik sistemler çalışmaya devam edecek” güvencesi verse de, halk savaşın fiziksel etkilerinden korunmak için fiziksel nakit paraya yöneliyor. Yeni banknotların ön yüzünde 9. yüzyıldan kalma Cami-i Kebir, arka yüzünde ise 2500 yıllık Bam Kalesi yer alıyor; ancak bu tarihi semboller paranın modern dünyadaki eriyişini durduramıyor.
